W Krakowie i w gminach wokół miasta wymiana źródła ciepła przestała być wyborem ekonomicznym. Rozstrzygają o niej uchwały antysmogowe, a dla domów poza Krakowem najbliższy termin wypada 31 grudnia 2026 roku.
Wymieniamy źródła ciepła w Krakowie i okolicznych gminach, z doborem, formalnościami i pomocą przy dofinansowaniu.
Terminy z uchwał antysmogowych
Kraków i gminy wokół niego podlegają różnym uchwałom i to jest najczęstsze nieporozumienie w pierwszej rozmowie. Poniżej stan na 13 września 2026 roku, sprawdzony na stronach Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.
Kraków. Uchwała Nr XVIII/243/16 Sejmiku Województwa Małopolskiego z 15 stycznia 2016 r. dopuszcza od 1 września 2019 roku wyłącznie paliwa gazowe albo lekki olej opałowy. Nie ma tu przejścia na lepszy kocioł węglowy ani terminu do odczekania: paliwo stałe jest wykluczone bez względu na klasę urządzenia.
Reszta województwa, w tym Wieliczka i Zabierzów. Obowiązuje uchwała Nr XXXII/452/17 z 23 stycznia 2017 r., zmieniona uchwałą Nr LIX/842/22 z 26 września 2022 r. Ta dzieli kotły według klasy:
- kotły bez żadnej klasy emisyjnej, potocznie kopciuchy, miały zejść z eksploatacji do 30 kwietnia 2024 roku
- kotły klasy 3 i 4 według normy PN-EN 303-5:2012 trzeba wymienić do końca 2026 roku
- kotły klasy 5 eksploatowane przed 1 lipca 2017 roku wolno użytkować bez terminu końcowego
- kominki od 1 maja 2024 roku muszą spełniać wymagania ekoprojektu albo mieć sprawność cieplną co najmniej 80 procent
Skawina, Niepołomice i Krzeszowice mają własne, ostrzejsze uchwały. Sejmik przyjął je 27 września 2021 r. Nowego kotła na węgiel nie wolno tam zainstalować od 1 stycznia 2022 roku, a eksploatacja tych już stojących kończy się 1 stycznia 2030 roku. Terminy dla klasy 3 i 4 pozostają takie jak w uchwale wojewódzkiej. Zastrzeżenie, o którym warto wiedzieć przed planowaniem: uchwały lokalne nie zawsze obejmują cały obszar gminy, więc przy działce na obrzeżach trzeba sprawdzić adres, a nie samą nazwę gminy.
Dlaczego akurat ten termin jest problemem
Kocioł klasy 3 lub 4 to najczęściej urządzenie kupione między 2010 a 2017 rokiem. Zwykle wciąż pali, grzeje i niczego nie sygnalizuje, więc nic w domu nie przypomina, że zostało mu kilka miesięcy legalnej pracy. W odróżnieniu od kopciucha, który widać i słychać, ten termin zaskakuje ludzi przekonanych, że ich kotłownia jest nowoczesna.
Sam montaż to kwestia dni, ale dobór urządzenia, opinia kominiarska i ewentualne zgłoszenie zmiany mocy przyłączeniowej do dostawcy gazu zajmują tygodnie. Czwarty kwartał jest u każdego instalatora w Małopolsce najgęstszy w roku. Jeżeli termin dotyczy Twojego domu, pierwsza rozmowa we wrześniu kosztuje tyle samo co w grudniu, a daje wybór urządzenia zamiast tego, co akurat jest dostępne.
Kocioł kondensacyjny czy pompa ciepła
Kocioł gazowy kondensacyjny: niższy koszt inwestycji (6 000 – 14 000 zł z montażem), sprawdzony, działa z każdą instalacją, choć pełną sprawność osiąga dopiero przy niskiej temperaturze zasilania. Koszt eksploatacji zależy od ceny gazu.
Pompa ciepła: wyższy koszt inwestycji (30 000 – 60 000 zł), znacznie niższe koszty bieżące, ale wymaga instalacji niskotemperaturowej. W domu z grzejnikami zaprojektowanymi na 70/50 pompa będzie pracować drogo i nieefektywnie.
Uczciwa odpowiedź brzmi: pompa ciepła ma sens w domu ocieplonym, z ogrzewaniem podłogowym lub z grzejnikami przewymiarowanymi. W nieocieplonym domu z lat 80. i małymi grzejnikami będzie rozczarowaniem, i mówimy to przed podpisaniem umowy, nie po pierwszym sezonie.
Co sprawdzamy przed wyborem
- Stan ocieplenia budynku, bo decyduje o zapotrzebowaniu na ciepło
- Typ i wielkość grzejników, czyli czy zejdą na niską temperaturę
- Komin, bo przy kotle kondensacyjnym potrzebny jest wkład kwasoodporny
- Wentylację kotłowni, wymaganą przy urządzeniach gazowych
- Miejsce na jednostkę zewnętrzną przy pompie ciepła, z odległościami od granicy
Pierwsze uruchomienie a gwarancja
Rzecz, o której kupujący dowiadują się zwykle za późno: gwarancja producenta na kocioł nie zaczyna działać dlatego, że urządzenie zostało kupione i powieszone na ścianie. Producenci wiążą ją z pierwszym uruchomieniem wykonanym przez autoryzowany serwis i zapisują to w karcie gwarancyjnej.
Bosch Home Comfort, czyli urządzenia marek Bosch i Junkers, udziela gwarancji podstawowej na 24 miesiące licząc od dnia zakupu lub uruchomienia, a warunkiem jest montaż przez autoryzowanego partnera albo instalatora z uprawnieniami gazowymi typu E oraz pierwsze uruchomienie dokonane przez autoryzowany serwis. Vaillant stawia warunek jeszcze ostrzej: pierwsze uruchomienie wykonuje wyłącznie autoryzowany instalator lub serwisant tej marki, pod rygorem utraty praw z tytułu gwarancji.
Co z tego wynika w praktyce:
- Uruchomienie nie jest formalnością i zwykle jest odpłatne. Warto policzyć je w budżecie razem z kotłem, a nie odkryć po fakcie.
- Autoryzacja dotyczy konkretnej marki. Instalator autoryzowany przez jednego producenta nie uruchomi ze skutkiem gwarancyjnym kotła innego. To jest argument, żeby markę urządzenia ustalić razem z wykonawcą, zanim cokolwiek zostanie kupione.
- Karta gwarancyjna wymaga wypełnienia. Dane urządzenia, numer fabryczny, data sprzedaży i podpis firmy instalującej. Pusta rubryka bywa powodem odmowy naprawy po dwóch latach, gdy nikt już nie pamięta, kto co podłączał.
- Przedłużenie gwarancji ma własne warunki. U Bosch Home Comfort piąty rok wymaga odpłatnej umowy oraz przeglądu technicznego wykonanego przez autoryzowany serwis w ciągu ostatnich trzech miesięcy trwania okresu gwarancyjnego. Termin przeglądu jest łatwy do przegapienia, bo wypada wtedy, gdy kocioł od dwóch lat działa bezproblemowo.
Warunki różnią się między producentami i między grupami urządzeń, więc rozstrzyga karta gwarancyjna Twojego kotła. Sprawdź w niej dwie rzeczy przed zakupem: kto może wykonać pierwsze uruchomienie i od jakiej daty liczy się okres gwarancji. Niezależnie od gwarancji prawo wymaga od montażysty świadectwa kwalifikacyjnego, o czym piszemy przy kotłowniach.
Uruchomienie zamyka temat gwarancji, ale nie zamyka tematu obowiązków. Od pierwszego sezonu dom z kotłem gazowym podlega kontroli, która wraca co roku, i opisujemy ją niżej, przy odbiorze kominiarskim.
Formalności
Wymiana kotła gazowego na nowy nie wymaga pozwolenia, ale wymaga:
- opinii kominiarskiej po zmianie źródła ciepła
- odbioru instalacji gazowej przez uprawnionego instalatora
- zgłoszenia do dostawcy gazu przy zmianie mocy przyłączeniowej
Przy przejściu z paliwa stałego na gaz dochodzi likwidacja starego źródła i, jeśli korzystasz z dopłaty, dokumentacja potwierdzająca utylizację. Prowadzimy to za klienta.
Dofinansowanie
Najpierw rzecz, która zaskakuje większość pytających: program Czyste Powietrze nie dopłaca do kotłów gazowych ani olejowych. Nie jest to niuans interpretacyjny, tylko komunikat samego programu. Jeśli planujesz wymianę starego pieca na kocioł kondensacyjny i liczysz na dotację z Czystego Powietrza, ta konkretna droga jest zamknięta.
Program finansuje wymianę nieefektywnego źródła na źródło uznane w nim za ekologiczne oraz kompleksową termomodernizację. Pompa ciepła kwalifikuje się, kocioł gazowy nie. To bywa argumentem, żeby policzyć pompę ciepła uczciwie zamiast odrzucać ją po cenie samego urządzenia.
Kto może wnioskować: właściciele i współwłaściciele domów jednorodzinnych albo lokali wydzielonych w takich domach, z osobną księgą wieczystą. Program wymaga własności od co najmniej trzech lat, z wyjątkiem nabycia w spadku, oraz obowiązkowej oceny stanu energetycznego budynku. Wniosek w Małopolsce przyjmuje Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie.
Poza Czystym Powietrzem istnieją programy miejskie i gminne o własnych zasadach, a także ulga termomodernizacyjna rozliczana w podatku. Sprawdzamy je przy wycenie, bo katalog i progi zmieniają się między naborami.
Jedna uwaga, która ratuje ludzi przed rozczarowaniem: wniosek trzeba złożyć zanim zaczniemy prace i zanim wystawimy fakturę. Faktura z datą wcześniejszą niż wniosek dyskwalifikuje go w większości programów. Pytaj o dofinansowanie na etapie wyceny, nie po montażu.
Ile to kosztuje
- wymiana kotła gazowego na kondensacyjny: 6 000 – 14 000 zł z montażem
- wymiana z paliwa stałego na gaz, z przebudową kotłowni: 12 000 – 25 000 zł
- montaż pompy ciepła powietrze-woda: 30 000 – 60 000 zł
Do tego wkład kominowy (1 500 – 4 000 zł), jeśli komin go wymaga.
Ile to trwa
Sama wymiana kotła to jeden do dwóch dni. Przy przejściu z paliwa stałego na gaz i przebudowie kotłowni trzy do pięciu dni. Poza sezonem grzewczym to bezproblemowe; w środku zimy planujemy prace tak, żeby przerwa była jak najkrótsza.
Co zrobić ze starym kominem
Po przejściu z paliwa stałego na gaz stary komin murowany prawie nigdy nie nadaje się do bezpośredniego użycia, bo spaliny z kotła kondensacyjnego są chłodne i wilgotne, a kwaśny kondensat niszczy cegłę i zaprawę.
Rozwiązaniem jest wkład kwasoodporny wprowadzony w istniejący przewód, koszt 1 500 – 4 000 zł zależnie od wysokości i przekroju. Alternatywą przy kotłach z zamkniętą komorą spalania bywa wyprowadzenie powietrzno-spalinowe przez ścianę, tańsze, ale wymagające zachowania odległości od okien i granicy działki.
Opinię kominiarską i tak trzeba mieć po zmianie źródła, więc warto ją zlecić przed wyborem urządzenia, a nie po.
Odbiór kominiarski i kontrola co roku
Opinia po zmianie źródła ciepła jest jednorazowa, ale wraz z kotłem gazowym dom wchodzi w obowiązek, który wraca co dwanaście miesięcy. Ta część bywa dla kupujących zaskoczeniem, bo przy zakupie nikt o niej nie mówi. Poniżej stan na 21 września 2026 roku, sprawdzony w tekście jednolitym Prawa budowlanego.
Kontrola jest coroczna i obejmuje także domy jednorodzinne
Art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c nakazuje właścicielowi albo zarządcy poddawać obiekt kontroli okresowej co najmniej raz w roku w zakresie stanu technicznego instalacji gazowych oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych.
Tu pojawia się najczęstsze nieporozumienie. Ustawa rzeczywiście zwalnia domy jednorodzinne z części obowiązku, ale zwolnienie z art. 62 ust. 2 dotyczy wyłącznie lit. a, czyli elementów budynku narażonych na wpływy atmosferyczne. Instalacja gazowa i przewody kominowe z lit. c zostają. Właściciel domu jednorodzinnego sprawdza je co roku tak samo jak zarządca budynku wielorodzinnego.
Kto może ją przeprowadzić
Ustawa rozdziela dwie kompetencje i warto o tym wiedzieć, zanim umówi się jedną wizytę na wszystko:
- Przewody kominowe. Art. 62 ust. 6 pkt 1 wskazuje osoby z kwalifikacjami mistrza w rzemiośle kominiarskim, ale tylko dla przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych. Dla kominów i przewodów, w których ciąg jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych, punkt 2 wymaga uprawnień budowlanych odpowiedniej specjalności. Przy kotle z zamkniętą komorą spalania ustal z kominiarzem, do której kategorii zalicza się Twój przewód, zanim przyjedzie.
- Instalacja gazowa. Art. 62 ust. 5 dopuszcza osoby mające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych. To inny zakres uprawnień niż sama eksploatacja, więc instalator, który kocioł zamontował, nie zawsze jest osobą uprawnioną do tej kontroli.
Co zostaje na papierze
Z kontroli sporządza się protokół (art. 62a ust. 1), a ustawa wylicza jego minimalną zawartość: datę, imię i nazwisko oraz numer uprawnień osoby kontrolującej wraz z jej podpisem, oznaczenie obiektu, zakres kontroli, ustalenia ze wskazaniem nieprawidłowości, zalecenia wraz z terminem ich wykonania oraz zakres zaleceń niewykonanych z poprzednich protokołów (art. 62a ust. 2 i 3). Przy kolejnej kontroli sprawdza się wykonanie poprzednich zaleceń (art. 62 ust. 1a), więc protokoły warto trzymać razem.
Rzecz, która zaskakuje nawet regularnie kontrolujących: protokół z kontroli przewodów kominowych sporządza się w formie dokumentu elektronicznego, w systemie obsługującym centralną ewidencję emisyjności budynków (art. 62a ust. 5). Ustne zapewnienie w drzwiach, że wszystko jest w porządku, nie jest wykonaniem obowiązku.
Dlaczego pilnujemy tego już przy wymianie: opinię kominiarską i tak trzeba mieć po zmianie źródła ciepła, a pierwsza kontrola okresowa wypada rok później. Przy odbiorze mówimy, co i kiedy trzeba będzie powtórzyć, i zostawiamy to na piśmie razem z resztą dokumentacji.
Umów oględziny
Powiedz, co grzeje dziś Twój dom, jaki ma metraż i czy był ocieplany. Na tej podstawie powiemy, które źródło ma tu sens, a które byłoby wyrzuconymi pieniędzmi. Jeśli stoi u Ciebie kocioł klasy 3 lub 4 poza Krakowem, powiedz o tym od razu, bo wtedy pracujemy pod termin. Napisz lub zadzwoń.
Zanim wybierzesz urządzenie, przeczytaj pompa ciepła czy kocioł gazowy, o tym, dlaczego decyduje stan domu, a nie cena sprzętu.
Nie masz pewności, czy już czas? Sprawdź sześć sygnałów, że kocioł dowozi ostatni sezon.
